1 Eylül 2016 | HABER 38. Sayı (Temmuz-Ağustos 2016)

Dr. Hüdai Kara Metsims Sustainability Consulting / Kurucu Ortak ve Yönetici ÇEDBİK Malzeme Komitesi Başkanı

Türkiye’de Yeşil Bina konusu hızla gelişmektedir. Rakamlara bakılırsa her sene yaklaşık yüze yakın proje Türkiye’de en çok popüler olan Amerika çıkışlı LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) sertifikalandırmasına gitmektedir. 2016 yılı başında yaklaşık 447 proje bu sertifikayı almış. Fakat süreci devam edenlerle bu rakamın 550’nin üzerinde olduğu biliniyor. İngiliz BREEAM ve Alman DGNB sertifika sistemleri LEED’i takip ediyor.

Türkiye’ye LCA (Life Cycle Assessment) konusunu getiren ve akademisyenler dahil birçok profesyonelin yetişmesini sağlayan biri olarak “LCA ve Yeşil Binalar ilişkisi” ve “kazanılacak fırsatlar” konusunda sürekli sorulara muhatap oluyorum. O nedenle konuyla ilgili aklınıza takılabilecek tüm bilgileri bu yazımda paylaşıyorum.

LCA çalışmaları ISO 14040/44 standardında çerçevesinde yapılır. Bu bağlamda Karbon Ayakizi ve LCA terimleri sürdürülebilir yapılar için kullanılmaktadır. Her iki terim, bina boyutunda yapı malzemelerinin üretimi ve nakliyesi başta olmak üzere yapım aşaması, bina kullanımındaki enerji tüketimleri, bakım malzemeleri ve bina yaşam sonu etkilerini değerlendirir. “Karbon Ayakizi”, yapı malzemeleri kaynaklı bütünsel karbon (embodied carbon) dahil olmak üzere binanın tüm evrelerinde tüketilen enerji dahil kaynakların iklim değişikliğine olan etkisini ifade ederken; “LCA”, iklim değişikliği dahil yirminin üzerinde çevresel etkiyi aynı anda kantitatif olarak değerlendirebilen bir yöntemdir.



İngiliz BREEAM Yeşil Bina Sertifikası
BREEAM 2014’te LCA çalışmaları ile ilave krediler elde edilebilir. Bu krediler “Mat 01 Life Cycle Impacts” bölümünde belirtilmiştir ve toplamda 9 puan kazanma fırsatı sunulmaktadır. Bu sayede BREEAM Excellent almış bir proje LCA kredileri ile BREEAM Outstanding seviyesine çıkabilir. Bu kredileri elde etme maliyeti diğer kredilere göre çok daha uygundur. Bu kredilerin 6 puanı binada kullanılan malzemeler kaynaklı seragazları emisyonlarının kg CO2 cinsinden hesaplanması ile elde edilir. Bu anlamda bağımsız doğrulanmış ISO 14025 standardı uyumlu Çevresel Ürün Beyanı (EPD)1 belgesi olan yapı malzemeleri öne çıkmakta ve tercih sebebi olmaktadırlar. EPD Belgesi olmayan ürünlerde Türkiye’de üretilen yapı malzemeleri spesifik çevresel performans verilerini içeren TLCID2 veritabanı kullanılabilir. Bina türüne göre değişmekle birlikte aşağıdaki yapı elemanlarının seragazları etkilerinin değerlendirilmesi gerekmektedir:

•    Dış cephe duvarları
•    Pencereler
•    Çatı
•    Üst kat döşemeler
•    İç Duvarlar
•    Zemin ve Zemin kaplamaları

Eğer bina boyutunda kapsamlı bir LCA çalışması yapılması durumunda 3 puan inovasyon kredisini de elde etmek mümkündür. Özet olarak 6 BREEAM ve 3 Innovation BREEAM kredisi ile birlikte toplamda 9 kredi LCA ile sağlanabilmektedir.

Amerika LEED Yeşil Bina Sertifikası
LEED değerlendirme sisteminde bina boyutunda yapılacak LCA değerlendirmesi sonucunda toplamda 3 kredi alınabilir. LCA, yeni binalar için yapılacak LCA çalışmasında referans binaya göre yüzde 10 oranında çevresel etkilerde bir azaltım sağlandığında bu krediyi elde etmek mümkün olmaktadır. Bina yapımında karbon hariç diğer çevresel etkiler de ortaya çıktığından, aşağıda belirtilen 6 çevresel etki kategorinden en az üçünde azaltım sağlanması gerekmektedir:

•    İklim Değişikliği Potansiyeli, CO2
•    Ozon Tabakasının İncelmesi,
    kg CFC-11
•    Kara ve su kaynaklarına Asidifikasyon Etkisi, Mol H+ ya da     kg SO2
•    Ötrofikasyon, kg nitrojen ya da kg fosfat
•    Ozon tabakası oluşma potansiyeli,     kg NOx, kg O3 eq ya da kg ethan
•    Yenilenemeyen enerji kaynaklarının azalması, MJ

Değerlendirme sonucunda 3 etki kategorisinde azaltım sağlanırken diğer etkilerde de yüzde 5 üzerinde bir artırım olmaması gerekmektedir. Değerlendirmede kullanılan veritabanının uluslararası standart ve normlara uygun olması gerekmektedir. TLCID, hem bu koşulu yerine getiren hem de Türkiye özelinde verilere sahip tek veritabanıdır.

Mevcut binaların LEED sertifikasyonuna gitmesi durumunda LCA kredileri 5’e çıkmaktadır. EPD belgesi alımında ürün bazında LCA çalışması yapılması gerekliliği ve bu sayede 2 puanın da alınabilir olması nedeniyle toplam LCA kredileri toplamda yeni binalarda 6, iyileştirme yapılan mevcut binalarda 7 olarak düşünülebilir.

Alman DGNB Yeşil Bina Sertifikası
DGNB, LCA yaklaşımın yoğun bir şekilde kullanıldığı tek Yeşil Bina değerlendirme sistemidir. Bina boyutunda detaylı bir LCA çalışması ile toplam puanların yüzde 22,5’inin LCA çalışması ile sağlanması mümkündür.
Yapı sektöründe sıraladığımız bu ve bunun gibi birçok sertifika sisteminde temel sorunun yapı sektörün hem iklim değişikliği hem de doğal kaynak tüketimi açısından etkin bir sektör olmasıdır. Rakamlar ile ifade edecek olursak:

•    Yüzde 40 gibi bir oranla iklim değişikliğine neden olan sektörlerin başında
•    Doğadan alınan kaynakların yaklaşık yüzde 50’si yapılarda kullanılıyor
•    Dünyada ortaya çıkan atıkların yüzde 30’dan fazlası yapı sektörü kaynaklı.

Her ne kadar Yeşil Bina değerlendirme sistemleri pazar mekanizmaları ile iyileştirme sağlamaya çalışsa da bunun belge özelinde kaldığı ve rakamlara dökülemediği de kabul edilen bir gerçektir. Önümüzdeki yıllarda Yeşil Bina değerlendirme sistemlerinde LCA yaklaşımının daha etkin olacağı ve bu sayede daha ölçülebilir, kantitatif veriler ile değerlendirme yapılacağı bilinmeli ona göre hazırlıklar yapılmalıdır.