Yeşil Bina Dergisi 1. Sayı (Mayıs-Haziran 2010)

60 YEfi‹L B‹NA / HAZ‹RAN 2010 TEKN‹K n›larak fans›z, do¤al havaland›rma yöntemiy- le de yap›labilir veya bu iki sistem bir arada görev yapabilir. Duman kontrol sistemleri temelde 3 kriter üzerine dizayn edilir (fiekil 3). 1. Çat›daki aç›kl›klar (do¤al havaland›rma), fanl› duman egzoz sistemleri 2. Duman bariyerleri (duman perdeleri veya mimari bariyerler) 3. Besleme havas› aç›kl›klar› Duman kontrolü mahalin bölümlendiril- mesiyle yap›lmal›d›r. Bu sayede duman›n di- ¤er mekanlara yay›lmas› ve bu mekanlarda so¤uyarak yer seviyesine inmesi önlenmifl olur. Bölümlendirme yap›l›rken norm ve yö- netmeliklere uygun yang›n zonlar› düflünül- melidir. Aç›k alanlarda bölümlendirme du- man perdeleri kullan›larak yap›lmal›, bariyer derinli¤i ve bariyerler aras› mesafe (Tablo 2) tasarlanan duman kal›nl›¤› dikkate al›narak boyutland›r›lmal›d›r. Dumans›z bölge yük- sekli¤i, minimum kaç›fl yollar›nda 3 metre; konut, al›flverifl merkezi, hastane gibi yerler- de 2,5 metre; tavan› yüksek olmayan mahal- lerde 2 metre; 2,5 metrenin alt›ndaki mahal- lerde ise tavan yüksekli¤inin yüzde 80’i ola- rak seçilmeli ve böylelikle insanlar›n bölgeyi dumana maruz kalmadan terk edebilmesi te- min edilmelidir. Duman kal›nl›¤› çat› yüksek- li¤inin en az yüzde 10’u mertebesinde tasar- lanmal›d›r. Bu sayede duman tahliye cihazla- r›n›n verimli çal›flmas› ve temiz hava atmadan yo¤un duman atmas› sa¤lan›r. Oluflabilecek ›s› düzeyi ‹ki perde aras›n Bina yan cephesinde bulunan besleme havas› aç›kl›klar› hesaplanm›fl olan duman kal›nl›¤› alt kotundan en az 1,5 metre afla¤›- da konumland›r›lmal›d›r. Aksi halde ters ha- va ak›mlar› oluflabilir ve bina kontrolsüz bir halde bina içine yay›l›r. Besleme havas› çat›- da yer alan duman at›m ünitelerinin baca et- kisini güçlendirmeye yönelik kullan›lmakta- d›r. Besleme havas› için di¤er zondaki duman at›m üniteleri kullan›labilece¤i gibi, yang›n an›nda otomatik olarak aç›lmas› sa¤lanacak kap›, pencere gibi aç›kl›klar da kullan›labilir. Do¤al Duman ve Is› Tahliye Ünitelerinin Avantajlar›: • Güvenilir yap›s› ile bak›m gerektirmeyen, bozulmas› zor ama basit cihazlard›r • Sessiz çal›fl›rlar, d›fl hava koflullar›n›n uygun oldu¤u durumlarda havaland›rma ve so¤utma amaçl› “do¤al havaland›rma” için maliyetsiz kullan›labilirler • S›cak dumandan etkilenmezler ve güvenli bir flekilde aç›ld›ktan sonra yüksek s›cakl›klarda bile görevlerini yerine getirirler • Hafif yap›lar› ile çat› üzerinde yük oluflturmazlar. Su yal›t›mlar› mükemmeldir • Duman at›m verimlilikleri duman yo¤unlu¤u ve s›cakl›¤›n›n artmas› ile artar. Dolay›s›yla yang›n›n ilk safhalar›nda düflük performans ile çal›flan ünitelerin yang›n yo¤unlu¤u artt›kça buna ba¤l› olarak performans› da yükselir • Duman tahliye ve havaland›rma damperlerinde kullan›lan transparan malzemeler ile gün ›fl›¤›ndan yararlan›l›r, de¤iflik renklerde ve fleffaf veya de¤iflik geçirgenliklerde seçilebilirler • Kullan›lan transparan malzemeler çift kat olup, ›s› kay›plar› çok azd›r ve ›s› köprüleri olmayan cinsleri, marka ve modelleri vard›r. Tasar›m Kriterleri Ülkemizde “Binalar›n Yang›ndan Korun- mas› Hakk›nda Yönetmelik 6. K›s›m; Duman Kontrol Sistemlerini içerir ve 1. bölümde, Ge- nel Hükümler alt›nda tasar›m kriterleri vard›r. 2. bölüm duman kontrölünün esaslar›ndan bahseder. Tasar›m için kullan›lan uluslararas› norm- lardan DIN 18232-2 normu esas al›nd›¤›nda, yerden en az 2,5 metre yüksekli¤in, duman- dan ar›n›lm›fl olmas› gere¤ine göre hesaplar yap›lmal›d›r. 1600 m 2 yi geçen kapal› alanlar- da en az 4 metre ve dumana hassas makine- lerin oldu¤u kapal› alanlarda makinelerin en üst hizas›ndan 0,5 metre yükse¤i duman›n en alt seviyesi olacak flekilde tahliye sistemi tasarlanmal›d›r. Genifl alana sahip yap›larda, fiekil 2: Duman kontrolü yap›lan mahal fiekil 3: Duman ve ›s› kontrol sistem tasar›m› Duman at›m kapaklar›, yang›n esnas›nda duman ve ›s›n›n tahliye edilmesini sa¤layarak bina bileflenlerinde yang›n yükünün azalt›lmas›na yard›mc› olur. Yap› tafl›y›c›lar› korunur. Literatürde SHEV (Smoke and Heat Exhaust Ventilation systems) olarak bilinen Duman Tahliye Sistemlerinin temel prensibi, yang›n olmas› durumunda insan hayat›n› ve mal güvenli¤ini koruma amac›yla duman ve ›s› tahliyesi yaparak, temiz kaç›fl yollar› b›rakmak ve yang›n merkezine ulaflmay› kolaylaflt›rarak müdahale edebilmektir. 1 2 3 Oluflabilecek ‹ki perde Perdeler aras›nda ›s› düzeyi aras›ndaki oluflan alan (m 2 ) uzakl›k (m) Düflük 76 4645 Orta 76 4645 Yüksek 30 929 Tablo 2. Duman Perdelerinde Olmas› Gereken U akl›k ve Aralar›nda Kalan Alan