Yeşil Bina Dergisi 1. Sayı (Mayıs-Haziran 2010)

59 HAZ‹RAN 2010 / YEfi‹L B‹NA olmaktad›r. ‹statistiki çal›flmalarda ölümlerin yüzde 90’›ndan fazlas›na zehirli duman›n ne- den oldu¤u görülmektedir. Yang›n s›ras›nda oluflan duman, deride ve solunum sistemin- de a¤›r hasar meydana getirmekte ve yo¤un dumanda insanlar yollar›n› kaybederek, pani- ¤e kap›lmaktad›r. Yang›nlarda duman, yan- g›n›n kendisinden daha fazla ölüme neden olur. Bu nedenle otomatik yang›ndan korun- ma sistemlerinin ve duman tahliye sistemleri- nin teçhiz edilmesindeki öncelikli amaç, olas› yang›n durumunda insan hayat›n› korumak, daha sonra mal güvenli¤ini sa¤lamakt›r. Yang›n an›nda Resim 1’deki gibi çat›ya yerlefltirilmifl Duman ve Is› Tahliye ünitelerin- den yang›n bölgesindekiler kontrol mekaniz- mas› veya ergiyen metalli mekanizma ile aç›- larak, fiekil 2’deki gibi duman ve ›s› tahliyesi yap›l›r. Efl zamanl› aç›lan besleme havas› girifl klapeleri yard›m›yla baca etkisi artt›r›l›r ve du- man ile ›s›n›n bina içerisine yay›lmadan çat›- dan tahliyesi sa¤lan›r. Zonlam›fl bölgelerde “Yang›n Perdeleri” uygulamas› ile dumans›z bölgedeki herfley ve güvenli bölgeye geçen insanlar tahliye amaçl› olarak korunurlar. ‹n- sanlar halen görebildikleri için en yak›n ç›k›fl- tan binay› terk edebilir. Yang›na müdahale için binaya giren itfaiye, dumans›z bölgeyi kullanarak yang›n›n kayna¤›n› çok daha ça- buk tespit edebilir ve daha rahat koflullarda yaklaflarak yang›nla mücadele edebilir. Duman kontrol sistemleri kontrol panelle- ri vas›tas›yla aktive edilirken; basit uygulama- larda s›cakl›kla aktive olan ergiyen metalli ve pnömatik mekanizmalar, daha karmafl›k ve senaryolu sistemlerde yerini merkezi kuman- da panolar›na b›rak›r. Merkezi kumanda pa- nolar› sistem elemanlar›n› pnömatik veya elektrikli motorlarla kumanda edebibilir. Bu aç›dan sistemlerin seçiminde, kullan›laca¤› yerin özellikleri dikkate al›nmal›d›r. Merkezi kumanda panolar› kullan›larak bina yönetim sistemine duman at›m sistem- lerinin entegre edilmesi mümkün oldu¤u gi- bi, do¤al havaland›rma uygulamalar› için bu üniteler entegre bir yang›n alg›lama sistemi ve bina yönetim sistemi üzerinden de çal›flt›- r›labilir. Duman, NFPA 92A standard›na göre ha- vada tafl›nan kat› ve s›v› parçac›klar› ile mal- zemelerin bir miktar havayla yanmas›yla olu- flan gazlardan meydana gelen bir kar›fl›md›r. Yap›lan istatistikler duman içine giren kiflile- rin yüzde 40’›n›n sadece 4 metre yürüyebil- dikleri ve yüzde 90’›n›n 9 metreden fazla yü- rüyemediklerini göstermifltir (Tablo 1). Duman kontrolü yap›lmayan binalar, itfai- ye müdahaleleri esnas›nda çok tehlikeli bir hal alabilmekte ve önlenebilmesi güç tehlike- lere yol açabilmektedir. Yang›n an›nda olu- flan oksijen eksikli¤i sebebiyle tam olarak yanmam›fl s›cak gaz kütlesi tavana ulaflmak- ta ve bir süre sonra alevden ç›kan ›s› sayesin- de oluflan hava ak›m› ile uzak kenarlardan tekrar yer seviyesine inmektedir (fiekil 1). Yang›na müdahale amac›yla itfaiye persone- linin kap›y› açmas› ise yanmam›fl gazlar›n ok- sijen ile buluflmas›na sebep olmakta, bu du- rumda parlama ve tekrar alevlenme kaç›n›l- maz olup, itfaiyecilerin veya kaçan insanlar›n ciddi problemlerle karfl› karfl›ya kalmas›na neden olmaktad›r. Tahliye edilmeyen duman ve ›s›dan dolay› yang›n içerde geliflir ve yap›- n›n çökmesine neden olur. Duman tahliye sistemlerinin konu oldu¤u ak›flkan s›cak gazlar oldu¤u için, tesis edile- ce¤i bina mimarisine uygun çözümler üretil- melidir. Bu sistemler, zorunlu durumlarda duman at›m fanlar› ile yang›na dayan›kl› ka- nallar kullan›larak yap›labilece¤i gibi, s›cak gazlar›n oluflturaca¤› do¤al sirkülasyon kulla- Resim 1 ve 2: Do¤al duman at›m üniteleri ve yang›n an›ndaki aç›k hali fiekil 1: Duman kontrolü yap›lmayan mahal 1. Yang›n esnas›nda çok büyük miktardaki duman ve s›cak gaz çat› bölgesine yükselir. 2. Yang›n, s›cak gaz tabakas› oluflturur. Yang›n devam etti¤i sürece oluflan bu yo¤un duman tabakas›, yang›nla mücadeleyi ve insanlar›n tahliyesini zorlaflt›r›r. 3. Yüksek s›cakl›k ve geliflen yang›n, binan›n yap›s›nda bozulmalara ve zamanla çat›n›n çökmesine yol açar. 1 2 Yürünen Uzakl›k ‹ngiltere A.B.D. (m) (%) (%) 0 - 0.6 m 3.0 2.3 0.9 - 1.8 m 18.0 8.4 2.1 - 3.6 m 30.0 17.1 3,9-9,0 m 19.0 45.5 9.3 - 10.8 m 5.0 2.0 11.1 -13.5 m 4.0 4.0 13.8 -18.0 m 5.0 11.0 18 m’den fazla 15.0 9.6 Tablo 1. ‹nsanlar›n Dumanda Yürüme Mesafeleri 1 2 3