Yeşil Bina Dergisi 1. Sayı (Mayıs-Haziran 2010)

54 YEfi‹L B‹NA / HAZ‹RAN 2010 SINIR ÖTES‹ tan›mlamas› gibi... Bu Çevresel Ürün Beyan- lar›’n›n yapt›¤› iflin ta kendisidir. Bina ürünleri o binan›n çevre aç›s›ndan kalitesini tespit etmekte büyük rol oynar. Bi- nada kullan›lan ürünler ayn› zamanda sa¤l›k ve rahatl›k aç›s›ndan da önem tafl›rlar. Bir bi- nan›n kalitesini ürünlerin özellikleri ve daha da önemlisi bu ürünlerin binada nas›l ve ne- rede bütünlefltirildi¤i belirler. E¤er binadaki kullan›mlar› ve boyutlar›n›n kayd› tutulursa, binan›n pek çok özelli¤ine ürün özelliklerin- den yola ç›k›larak ulafl›labilir. Binan›n çevresel özelliklerini tespit etmek için ise benzer bir yaklafl›m kullan›l›r. ‹lk ola- rak yaflam döngüsü de¤erlendirmesinin de yard›m›yla amaç, ürünleri ve bu ürünlerin imalat süreci ile bafllayan malzeme ve enerji ak›fllar›n› tespit etmektir. Bundan sonra bu malzeme ak›fllar›n›n çevresel etkilerinin de- ¤erlendirilmesi süreci gelmektedir. Bu çevre- sel etkiler bina de¤erlendirilmesindeki söz konusu bina ürünleri için Çevresel Ürün Be- yan› (EPD) dahilinde fikir birli¤ine dayanan göstergeler olarak kay›t alt›na al›nm›flt›r. ‹ma- lat›n çevre üzerindeki etkisine ek olarak, kul- lan›m› modellemede önemli olan ürünlerin ›s› veya ses yal›t›m özellikleri ya da bir binaya uygulanan bir ürünün ne dereceye kadar odan›n içindeki hava kalitesini de¤ifltirdi¤i gi- bi birtak›m teknik özellikleri ve malzeme bil- gileri de temin edilmektedir. Bu veriler, bilgi modülleri olarak binan›n de¤erlendirilmesi sürecine dahil edilir. ‹nflaa seviyesinde ise, planlama aflamas›nda farkl› flekilde detaylan- d›r›lm›fl malzeme özellikleri ortaya ç›kar. Bu durum, konu ile ilgili çevresel etkiler ile iliflki- lendirilebilir ve uygun bilgisayar programla- r›yla planlamaya dahil edilebilir. BMVBS’ye göre EPD ile birlikte bu bilgiyi temin eden ürün imalatç›lar›na sat›n almada öncelik veri- lecektir. EPD çevre üzerindeki etkilerin yaflam döngüsü de¤erlendirmesini temin eder EPD’ler -ISO 14025’e göre standart haline getirilmifllerdir ve TC 350 Avrupa standardi- zasyon süreci de gelifltirilmektedir- yap› mal- zemelerinin ve yap› ürünlerinin, ifllevsel ve- rimliliklerinin yan›nda çevre performanslar› hakk›nda da bilgi temin ederler. EPD’ler kü- resel olarak kabul edilmifl ve tan›mlanm›fl te- mel bir veri kümesi içerir. Bu veri kümesi ya- p› malzemesinin üretiminin kaynak tüketimi, küresel ›s›nma ya da su ve toprakta meydana gelen asitlenme gibi çevre üzerindeki kayda de¤er etkilere olan katk›lar›n› ortaya koyar. “Beflikten mezara kadar” yaflam döngüsü yaklafl›m› ile sadece do¤rudan yap› malze- mesi imal eden fabrikada meydana gelen enerji ve hammadde tüketimi göz önünde bulundurulmaz. Birincil ürünlerin imalat› için gerekli kaynak tüketimi, bu ürünlerin tafl›n- mas› ya da enerji üretimi de mercek alt›nda- d›r. Bu durum sal›mlar›n çevresel etkileri ve imha edilecek at›klar için de geçerlidir. Bu nedenden ötürü EPD; çevresel etkileri ürün imalat›yla bir arada düflünüp, bir bütün olarak kapsaml› bir yaflam döngüsü analizi ortaya koyar. Afla¤›da belirtilen temel çevre- sel bilgiler uluslararas› düzeyde kabul gör- müfltür: - Birincil enerji, yenilenemeyen - Birincil enerji, yenilenebilir - Küresel ›s›nma potansiyeli - Ozon azalt›m potansiyeli - Asitlenme potansiyeli - Afl›r› gübreleme potansiyeli - Yaz›n kirli hava potansiyeli EPD’ler bu nedenle, yap› malzemeleri ve yap› ürünleri için genel olarak kabul görmüfl bir çevresel bilgi sistemidir. EPD’ler, bu mal- zemeler ve ürünler için özellikle benzer yar- d›mc› ve genel koflullar›, rekabete dayal› öl- çütleri ve çevresel ve kullan›ma ba¤l› göster- geleri tan›mlar. Bu nedenle EPD’ler binalar› süreklilikleri aç›s›ndan de¤erlendirmek için genellikle ba¤lay›c› bir ön flart sunmaktad›r- lar. Bunun yan›nda sadece tek ifllevli etkileri göz önünde bulundurarak, yap› malzemeleri ve yap› ürünlerinin do¤rudan bir ön seçimi için uygun de¤ildirler. Örnek verilecek olur- sa, ›s› yal›t›ml› çift cam üretimi tek cama gö- re çok daha fazla enerji ve kaynak tüketimi- ne yol açmaktad›r. Fakat çift cam›n yaflam süresi göz önünde bulunduruldu¤unda ›s› yal›t›ml› çift cam üretiminde kullan›lan ener- jinin çok daha fazlas›n› tasarruf etmesi müm- kündür. Hatta e¤er detayl› bir bina fizi¤i he- sab› ortaya konulursa belli koflullar alt›nda, daha da fazla enerji ve kaynak ihtiyac›na ra¤- men üçlü cam›n hem çok daha ekonomik hem de daha ekolojik oldu¤u anlafl›l›r. Çevreye dair niceliksel ve niteliksel bilgiler Bütün bunlar göz önünde bulunduruldu- ¤unda EPD’ler yap› malzemeleri ve yap› ürünlerinin seçiminde süreklilik bak›m›ndan binalar›n inflaatlar›, yaflam döngüleri vb. un- surlar› göz önünde bulundurmay›, yani bina- lar› hem niceliksel hem de niteliksel olarak de¤erlendirmeyi mümkün k›lmak için temel bir ön flart olufltururlar. Bir binan›n çevre aç›- s›ndan niteli¤i, ürün kalitesine ek olarak, ay- n› oranda söz konusu yap› ürünlerinin kulla- n›m›na ve uygulaman›n niteli¤ine de ba¤l›- d›r. EPD’lerden temin edilen bilgiler temel olarak binan›n inflaat›ndan kaynaklanan çev- resel etkilerin tan›mland›¤› bir unsur olarak görev yapar. Yap› ürünü imalat›n›n detaylar›- na ek olarak ulafl›mdaki aflamalar ve flantiye- deki tüketimler de buna dahil edilmifltir. fiekil 3: Bir yap› ürününün temel gereklilikleri sosyal etkenler ve mevzuattan kaynaklan›r fiekil 4: Bir ürünün sosyokültürel kalitesi ve de¤er korumas› dört ana etkenden do¤ar: Bak›m, konfor, kaynaklar ve sal›mlar