Yeşil Bina Dergisi 1. Sayı (Mayıs-Haziran 2010)

47 HAZ‹RAN 2010 / YEfi‹L B‹NA mas› gereken maddeler de söz konusu ol- mufltur. Bu nedenlerle Yönetmelikte de¤iflik- likler yap›larak, 2.4.2010 tarihli Resmi Gaze- te’de yay›nlanm›flt›r. Bu de¤iflikliklerden en önemlisi, merkezi ›s›tma sistemi kurulmas› s›- n›r›n›n 2000 m 2 ye yükseltilmesi, merkezi so- ¤utma sistemi kurulmas›n›n ise 250 kW s›n›- r› ile düzenlenmesidir. Di¤er yandan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl›¤› Elektrik ‹flleri Etüt ‹daresi Genel Müdürlü¤ünce haz›rlanan Enerji Verimlili¤i Strateji Belgesi Tasla¤›nda, 2015 y›l› sonuna kadar kamu sektöründe en az yüzde 15 enerji tasarrufu hedefinin konul- du¤u bilinmektedir. Yukar›da veriler, AB ve ABD çal›flmalar› ile karfl›laflt›r›ld›¤›nda bu he- defin çok yetersiz oldu¤u görülmektedir. An- cak mevcut altyap› ile gerek özel sektördeki, gerekse kamudaki konuya olan yaklafl›m dik- kate al›nd›¤›nda bu hedef gerçekçidir. Söz- gelimi, Binalarda Enerji Performans Yönet- meli¤inin gereklerini yerine getirmeleri ve kontrol etmeleri öngörülen belediyelerin ço- ¤unlu¤u, yeterli teknik personel ve bilgi biri- kimine sahip de¤ildir. Benzer flekilde, enerji verimlili¤inin art›r›lmas› amac›yla yetkilendiri- len EVD flirketleri ile enerji yöneticilerinin ço- ¤unlu¤u, enerji verimlili¤inin art›r›lmas› he- deflerine katk› sa¤layabilecek nitelikte de¤il- dir. Bu nedenle yap›lan çal›flmalar genelde yasak savma flekline dönüflmüfltür. Ayr›ca es- ki binalar›n enerji performanslar›n›n iyilefltiril- mesine yönelik teflvik ve/veya cezai müeyyi- delerin olmamas› da bu konuda ilerlemenin çok yavafl olaca¤›n› göstermektedir. Di¤er yandan Türkiye’deki mevcut bina sto¤unun büyük bir bölümü gecekondu veya niteli¤i düflük apartmanlar fleklindedir. Bu tür bina- lara yap›lacak masraflar, örne¤in yal›t›m ya- p›lmas›, kaynaklar›n israf› anlam›na gelecek- tir. Benzer flekilde, yeni binalar›n BEP Yönet- meli¤ine uygun tasar›m› için proje bedelleri- nin çok yetersiz olmas›, bu tür bina tasar›m› yapabilecek tasar›mc›lar›n nitelik ve nicelik olarak yeterli birikime sahip olmamalar› da di¤er önemli problemlerdendir. Türkiye’deki mevcut duruma ra¤men, gö- nüllülük esas›na dayal›, teknoloji gelifltirmeyi amaçlayan, yüksek performansl› ve düflük emisyonlu binalarin yap›larak topluma örnek olunmas›, bilgi birikiminin oluflturulmas›, ye- ni ifl olanaklar› yarat›lmas›, d›fla ba¤›ml›l›¤›n azalt›lmas›, yerli ve yenilenebilir enerji kay- naklar›n›n devreye sokulmas›, çevrenin ko- runmas› aç›s›ndan gerekli ve çok önemlidir. 2. Yüksek Performansl› Binalar 2.1.Binalarda Sürdürülebilirlik Çevre dostu, sürdürülebilir, az enerji tüke- ten ve ihtiyaç duydu¤u enerjiyi yenilenebilir kaynaklardan sa¤layan binalar›n tasar›m› ve inflaat›, disiplinler aras› iflbirli¤ini gerektiren bütünleflik bir süreçtir. Buna karfl›n ülkemiz- de geleneksel bina tasar›m›ndaki ekip; mal sahibi, mimar, inflaat mühendisi, tesisat mü- hendisi ve elektrik mühendisinden olusur. Ancak geliflmifl ülkelerde durum daha farkl›- d›r. Örne¤in ABD’de bu ekip genellikle mal sahibi, mimar, inflaat mühendisi, HVAC mü- hendisi, elektrik mühendisi, s›hhi tesisat mü- hendisi, yang›n uzman›, ayd›nlatma mühen- disi, enerji analiz uzman›, proje müdürü, ma- liyet uzman›, yap› fizi¤i uzman›, bina iflletici- si ve bina kullan›c›lar›n›n temsilcisi fleklinde- dir. Bu uzmanlar, tasar›m›n de¤iflik aflamala- r›nda ve de¤iflik oranlarda tasar›ma katk›da bulunmaktad›rlar. Bu süreçte [4]; • Binan›n minimum enerji tüketecek flekilde ve uygun yönlerde yerlefltirilmesi • Bina cephelerinin enerji tüketiminin optimize edilmesi (›s›tma ve so¤utma yüklerinin minimize edilmesi) • HVAC sistemlerinin ömür boyu maliyet analizi ile optimize edilmesi • Tasar›m sürecinin ömür boyu maliyet analizine uygunlu¤u • Sistemlerin iç mekan kalitesini sa¤layacak biçimde seçilmesi • Sistemlerin iflletme ve bak›mlar›n›n kolayl›¤› • Yenilenebilir enerji kaynaklar›n›n projelere dahil edilmesi • HVAC sistemlerinin kullan›c›lar taraf›ndan kontrol edilebilmesi • Bina kütlesinde pasif veya mekanik yöntemlerle ›s› depolanmas› (HVAC sistemlerinin kapasiteleri küçülür, ilk yat›r›m ve iflletme maliyetleri azal›r) • Bina kabu¤undan kaynaklanan ›s› kay›p ve kazançlar›n›n minimize edilmesi • D›fl iklimsel koflullar (d›fl ortam s›cakl›¤›, nem oran›, hava kalitesi, potansiyel kirletici kaynaklar›, günefl alma imkanlar›, rüzgar durumu), toprak, temiz su bulunabilirli¤i • Do¤al havaland›rma imkanlar›ndan yararlan›lmas› • Günefl enerjisi veya at›k ›s› destekli absorbsiyonlu sistemlerle daha az elektrik tüketen so¤utma sistemleri kullan›lmas› • S›cak su için günefl kolektörleri, elektrik enerjisi için fotovoltaik (günefl pili) paneller kullan›lmas› • Is› geri kazan›m sistemleri tesis edilmesi • Elektrikle ayd›nlatma yerine do¤al ayd›nlatma, d›fl gölgelikler ve çift cam cephe sistemlerinin incelenmesi • ‹ç mekan kalitesi sa¤lan›rken verimli havaland›rma stratejilerinin uygulanmas› • Su tüketimini azaltacak önlemler al›nmas› (verimli cihaz kullan›m›, ya¤mur suyundan yararlanma, gri sular›n ar›t›larak tekrar kullan›m›, so¤utma kulesi, klima santrallar› ve fan coil cihazlar›ndaki yo¤uflma ile ortaya ç›kan sular›n tekrar kullan›lmas› vb.) • Projenin bafl›ndan itibaren bir “commissioning” program uygulanmas› • Bina hizmete aç›ld›ktan sonra özellikle ilk befl y›l içinde personel memmuniyeti, enerji tüketimi vb. noktalar›n izlenerek tasar›m ve uygulaman›n ne denli baflar›l› oldu¤unun kontrol edilmesi hususlar› dikkate al›nmal›d›r. fiekil 1’de bu süreç flematik olarak gösterilmifltir. Yukar›da belirtildi¤i üzere bu sürecin ba- flar›l› biçimde tamamlanabilmesi için hem proje ekibi hem de mal sahibi iflin bafl›ndan itibaren iflbirli¤i içinde olmal›d›r. Mimar ve mühendislerin bina içindeki mekanlar›, mal sahibinin isteklerini (fonksiyon), gün ›fl›¤›, mekanlar aras›nda olmas› gereken ba¤lant›- lar, standartlara uygunluk, estetik gibi etken- leri de dikkate alarak düzenlemeleri gerekir. Sürdürülebilir bina tasar›m› ile iç mekan kali- tesinden fedakarl›k yapmadan binan›n enerji tüketimini ve dolay›s›yla emisyonlar› azalt- mak olanakl›d›r. Ancak konfor ile enerji tü- ketimi aras›nda bir noktadan sonra kaç›n›l- maz hale gelen ters orant›, konfor kriterleri- nin optimum düzeyde tan›mlanmas›n› gerek- tirir [Çakmanus]. Bunun için konu, afla¤›da örnek olarak verildi¤i üzere, ilk yat›r›m ve ifl-