Yeşil Bina Dergisi 4. Sayı (Kasım-Aralık 2010)

20 YEfi‹L B‹NA / ARALIK 2010 DE⁄ERLEND‹RME Do¤al Ayd›nlatma Günümüzde müzeler, galeriler, sergi sa- lonlar›, tiyatrolar, perakende birimleri ve da- ha birço¤u gibi tamam›yla kapal› ve yapay ayd›nlatma sistemlerine ba¤›ml› olan bina türlerinin ço¤unda enerji verimlili¤inde, iyi tasarlanm›fl gün ›fl›¤›ndan yararlanma sis- temlerinin uygulanmas›yla çok kapsaml› iyi- leflmeler gerçeklefltirebilir. Gün ›fl›¤›ndan ya- rarlanma, bina cephesinde saydam alanlar yaratmaktan öte birfleydir ve gerçekte bu tür sistemlerin tasarlanmas›ndaki güçlükler do- ¤al çevreye kapat›lm›fl ve enerji-yo¤un yapay ayd›nlatmay› kullanan binalar›n artmas›na yol açm›flt›r. Gerçekte do¤al ayd›nlatmadan optimum düzeyde yararlan›lmal›d›r. Bunun anlam›, do¤al ayd›nlatmadan elde edilecek enerji verimlili¤i ile bunun so¤utmaya geti- rece¤i yükün analiz edilip dengelenmesidir. Örne¤in bir müzede bu denge, sergileme mahallerinde gün ›fl›¤›n›n, otomatik kontrol- lü bir panjur sistemini içeren çok tabakal› bir cephe-gömle¤i (skin) yoluyla uygun biçimde ve kontrollü kullan›m› ile sa¤lanabilir. Öte yandan do¤al ayd›nlatma ve manzara gibi düflüncelerle ve çift kabuk, do¤al havalan- d›rma sistemleri, gölgeleme gibi önlemler al›nmadan en olumsuz iklimsel koflullarda bile cam cepheler yap›lmas›, binalar› enerji verimli olmaktan ç›karabilmektedir. fiehirlerin Enerji Verimlili¤i Yönünden Durumu Her bina, kentsel çevrenin parças› olarak görülmesi gerekmesine karfl›l›k, günümüz- deki binalar soyut objeler olarak alg›lan›p ta- sarlanmaktad›r. Enerji verimlili¤inin art›r›l- mas› ve sürdürülebilir geliflmenin sa¤lanabil- mesi için sadece yeni kentler için de¤il, fakat mevcut kentler için de enerji master planlar› gelifltirilmesi art›k gündeme girmelidir. Kentsel yo¤unlu¤un optimum hale getiril- mesi, enerji verimlili¤inin art›r›lmas›ndaki anahtar bileflen olacakt›r. Örne¤in Türki- ye’de elektrik yüzde 55 civar›nda do¤algaz çevrim santrallar› ile sa¤lanmaktad›r. Mev- cut santrallar›n elektriksel verimlili¤i yüzde 30 civar›ndad›r. Kalan enerji so¤utma kule- lerinden atmosfere at›lmaktad›r. Halbuki at›- lan bu at›k ›s› flehirlerde bölgesel ›s›tma ve so¤utmada rahatl›kla kullan›labilir; ki Avru- pa’da böyledir. Burada yap›lmas› gereken fley, bu santrallar›n (veya termik santrallar›n) flehirlerin yak›n›nda kurulmas›, caddelere (do¤algaz borular› yerine) ›s›tma ve so¤utma suyunun sa¤lanaca¤› boru hatlar›n›n döflen- mesidir. fiehirlerde enerji verimlili¤i bak›m›ndan il- ginç olan bir di¤er husus da, yüksek binala- r›n (gökdelen) yapabilece¤i katk›d›r. Yüksek binalara iliflkin gün ›fl›¤›na ulafl›m, genifl gö- bek alanlar nedeniyle düflük alan verimi, çevresel rüzgarlar vb. nedeniyle yaya düze- yindeki konforsuzluk gibi sorunlardan kaç›- n›l›rken, yüksek binalarla kentsel yo¤unlu- ¤un geleneksel Avrupa kentlerine oranla yaklafl›k iki kat art›r›labilece¤i de¤erlendiril- mektedir (1). Yüksek binalar›n yo¤unlu¤u art›rmas› ve böylece ulafl›mdaki enerji talebi- ni azaltmas› kan›tland›ktan sonraki soru, bunlar›n toplam enerji verimini gerçekten art›r›p art›rmad›¤›d›r. ‹lk bak›flta yüksek bi- nalar, do¤alar› gere¤i, düflük enerji verimlili- ¤ine sahip gibidir. Çünkü yüksekli¤e ba¤l› olarak artan rüzgar bas›nçlar›, aç›labilir pen- cerelerle havaland›rman›n ve d›fltan gölgele- menin güç olmas› nedeniyle günümüzde ge- nelde yüksek binalarda mekanik havaland›r- ma ve iklimlendirme kullan›lmaktad›r. Bu durum, do¤al havaland›rmaya olanak sa¤la- yan HVAC stratejileri ile enerji verimlili¤ini art›rmada önemli bir potansiyel ortaya koy- maktad›r (2). Do¤al havaland›rman›n yarar- lar›; iflletmedeki enerji verimlili¤inin yüksel- mesi, binan›n gerektirdi¤i enerjinin düflük olmas› (havaland›rma sistemleri, makine da- ireleri, flaftlar vb.), Hasta Bina Sendromu’na iliflkin daha düflük risk, iflletme maliyetlerinin azalmas› ve sermaye maliyetlerindeki tasar- ruf (sistemler, makine daireleri, flaftlar) flek- lindedir. Enerji Verimlili¤i ve Küresel Is›nma Küresel ›s›nmay› azaltmak için öncelikle enerji verimlili¤ini art›rma konusu ile ilgileni- lirken, kaç›n›lmaz biçimde ortaya ç›kacak olan iklim de¤iflikli¤i bak›m›ndan di¤er bir soru fludur: Küresel ›s›nma, binalar›n tasar›- m›n› nas›l etkileyecektir? Burada beklenen sonuç; ›s›tma enerjisinden so¤utma enerjisi- ne bir kayma olmas›d›r. Burada binalar›n ya- flam süreleri boyunca birkaç de¤iflik kulla- n›m biçimine uygun ve esnek bir yaklafl›mla tasarlanmas› önemli olmaktad›r. Gerçekten, yaflam süreleri boyunca de¤iflik kullan›m bi- çimime uyarlanabilme yetene¤ine sahip bi- nalar›n kullan›m› için gelifltirilen kavramlar ve mimari önlemlerle enerji verimlili¤inin ar- t›r›lmas›nda çok önemli bir potansiyel bulun- maktad›r. Di¤er bir husus da bina stokunun kullan›m derecesidir. Örne¤in son y›llarda ‹s- tanbul, Ankara gibi flehirlerde çok fazla bina yap›lmaktad›r. Acaba bu binalar tümüyle doldurulabilecek mi, kullan›m süreleri ne ka- dar olacakt›r? Binalar bu biçimde düflünme- ye bafllan›rsa, tasar›m parametreleri temel- den de¤iflebilir. Gelecekteki olas› çözümler- deki di¤er bir husus, bir günlük süre (24 sa- at) içerisinde de¤iflik amaçl› olarak kullan›la- bilecek bina mahalleri yap›lmas›d›r. Belki böylece konut ve ofis kavramlar› afla¤›da be- lirtilen uzaktan çal›flma (internet vb.) olanak- lar› da kullan›larak gelifltirilebilir. Uzaktan çal›flma ile toplumdaki toplam Uzaktan çal›flma ve enerji verimi (1)