Yeşil Bina Dergisi 1. Sayı (Mayıs-Haziran 2010)

40 YEfi‹L B‹NA / HAZ‹RAN 2010 GÖRÜfi Bu yöntem, tasar›mc›lara iki model aras›n- da farkl›l›k göstermesine izin verilen para- metreleri de¤ifltirerek hedeflenen enerji s›n›- f›na ulafl›labilmesi imkan›n› vermektedir. Ya- ni iki model aras›ndaki farklar, al›nabilecek enerji verimlili¤i önlemleridir. Burada önemli bir husus, asl›nda bina geometrisi ve yönel- mesinin bina enerji s›n›fland›rmas›nda fazla bir etkisinin olmayacak olmas›d›r. Bu hatal› bir yaklafl›md›r ve düzeltilmesi gerekmekte- dir. ABD’de kullan›lan benzer bir referans bi- na ile karfl›laflt›rma yönteminde, referans bi- nan›n enerji analizi, gerçek yönelmeden 0, 90, 180 ve 270 derece rotasyonlar ile ger- çeklefltirilmekte ve bu analiz sonuçlar›n›n or- talamas›, referans binan›n enerji performan- s› olarak kabul edilmektedir. Bu sayede yö- nelmenin referans bina üzerindeki etkileri s›- f›rlanmakta, gerçek binada ise do¤ru yönlen- dirmenin seçilmesi durumunda enerji perfor- mans› daha yüksek ortaya ç›kmaktad›r. Yönetmeli¤in öngördü¤ü, yeni binalarda enerji s›n›f›n›n D s›n›f›n›n alt›nda olmamas›- d›r. D s›n›f›, referans binadan en fazla yüzde 20 daha fazla y›ll›k enerji tüketimi anlam›na gelmektedir. Zamanla bu s›n›f›n D s›n›f›ndan daha yukar› çekilerek yeni binalar›n enerji performans ç›talar›n›n yükseltilmesi söz ko- nusudur. Ayn› flekilde yasal minimumlar olan referans bina özelliklerinin de iyilefltirilmesi, yine bu ç›tay› yükseltecektir. Yüksek enerji s›n›f›n›n bina sahiplerine ge- tirecekleri fayda düflünülürse (daha yüksek sat›fl de¤er, daha düflük iflletme giderleri, ya- salar ile korunan finansal avantajlar, vb.), ço- ¤u bina sahibi D s›n›f› ile yetinmeyecek ve ç›- tay› kendisi yüksek bir seviyeye koymak iste- yecektir. Burada en önemli görev projenin mimar›na düflmekte, hedeflenen enerji s›n›f› seviyesine tasar›m aflamas›nda ulafl›lmas› ge- rekmektedir. Bunun için de mimarlar›n, afla- ¤›da bahsedece¤imiz proje yaklafl›m›n› izle- meleri faydal› olacakt›r. Bu yaklafl›m, ayn› za- manda enerji s›n›f›n›n yüksek tutulmas› için mimarlar›n iflverenleri uyarma görevlerini ye- rine getirerek ifllevselliklerini artt›rmalar›n› sa¤layacakt›r. Yönetmelik, ayr›ca EKB düzenlemesi ko- nusunda yetkiyi yeni binalarda proje müellifi mimar ve mühendislere vermifltir. Bu da mi- marlar›n bina enerji performans› konusunda ne kadar etkileyici olacaklar›n›n bir teyididir. Enerji Performans› Yüksek Binalara Ulaflmak için Mimarlar›n ‹zlemesi Gereken Proje Yaklafl›m› Hem bu yönetmelik taraf›ndan uygulama prensipleri belirlenen Enerji Kimlik Belgesi (EKB), hem de binalarda enerji verimlili¤ine yönelik di¤er yaklafl›mlar (Yeflil Bina sertifi- kasyon sistemleri, enerji verimlili¤i standart- lar›) üstesinden gelinmesi gereken bir forma- lite olarak alg›lanmamal›d›rlar. EKB sürecini inceledi¤imizde, binan›n yap› kullan›m iznini alabilmesi için bu belgenin düzenlenmifl ol- mas› flartt›r; dolay›s›yla sanki izin aflamas›nda düzenlenmesi gereken bir belge izlenimi ve- rilmektedir. Buna karfl›l›k, yeni bir yap›n›n ulaflabilece- ¤i en yüksek enerji s›n›f›na ulaflmas›, tasar›m aflamas›nda verilen kararlara ba¤l›d›r. Bu ne- denle bir tasar›m ekibinin EKB ile sadece is- kan aflamas›nda ilgilenmeye bafllamas›, en iyi ihtimalle hedeflenen enerji s›n›f›n›n tama- men flansa tutturulmas›, en kötü ihtimalle ise bitmifl bir inflaat ve yap› sistemlerinde modifikasyonlar›n yap›lmas›n› gerektirecek- tir. Bu nedenle yönetmelik son derece do¤ru bir kararla yeni yap›larda EKB düzenleme yetkisini mimar ve proje müellifi olan mü- hendislere vermifltir. Burada beklenti, EKB’de yüksek enerji s›n›f›na ulaflmak için al›nacak önlemlerin, projenin daha ilk tasa- r›m aflamalar›nda tasar›mc›lar taraf›ndan de- ¤erlendirilmesi ve uygun görülenlerin proje- lere yans›t›lmas›d›r. Mimarlar›n, özellikle de tasar›m sürecini yöneten mimarlar›n, bu konuya yaklafl›mlar› flu flekilde olmal›d›r: Projenin tasar›m aflama- s›n›n bafllang›ç safhalar›nda mal sahibiyle bir- likte hedef enerji s›n›f›n›n belirlenmesi ilk ad›md›r. Burada mal sahibi, mimar›n verece- ¤i bilgiler, seçilen bina enerji s›n›f›n›n yasal sonuç ve avantajlar› ve iflletme giderleri ko- nusunda bilgileri bir araya getirerek bir karar verecektir. Önceki bölümde anlat›lan BEP-TR program›n›n kullan›m›na bu aflamada bafl- lanmal› ve proje gelifltirilmesi ile paralel ola- rak yürütülmelidir. Tasar›mda al›nan her ka- rar ve yap›lan her revizyonun enerji perfor- mans›na nas›l etki etti¤i program yoluyla de- ¤erlendirilebilir. Proje yöneticisi olan mimar, bu aflamada mekanik ve ayd›nlatma proje müelliflerini de bu sürece dahil etmeli, al›nan tüm kararlar›n hedef bina enerji s›n›f›ndan sapmay› engelleyecek flekilde al›nmas› sa¤- lanmal›d›r. Yani mimar, tasar›m sürecini or- tak hedef olarak belirlenen enerji s›n›f› çevre- sinde entegre bir flekilde yürütmelidir. Süreç bu flekilde yürütülmedi¤i takdirde, yap› kullan›m izni aflamas›nda düzenlenen EKB’nin hedeflenen enerji s›n›f›n› tutturmas› olas›l›¤› tamamen flansa kalm›flt›r. Yönetme- lik, bu entegre tasar›m sürecinden aç›k ola- rak bahsetmese de, EKB’nin düzenlenmesi yetkisini proje müellifi mimar ve mühendislere vererek bu konuda yol gösterici olmaktad›r. Temmuz ay›ndan itibaren tüm yeni yap›- larda EKB’nin düzenlenmesi zorunlu olacak- t›r. Bu konuda ç›kar›lan yasa ve yönetmelik- ler, AB uyum süreci de gözetilerek di¤er Av- rupa ülkelerinde denenmifl ve gelifltirilmifl ya- salara paralel olarak haz›rlanm›fllard›r. Eksik- leri bulunsa da (ki bu eksiklerin ço¤u binalar- da enerji verimlili¤i konusunda Türk stan- dartlar›n›n bulunmay›fl›d›r ve bu eksiklik ISO ve EN standartlar›na referans yap›larak gide- rilmeye çal›fl›lm›flt›r), Türkiye’nin enerji verim- lili¤i konusunda önünü önemli derecede açacak ve yap› sektörünü de¤iflmeye zorlaya- cak potansiyele sahiptirler. Yap› tasar›m›nda bulunan her mesle¤e, ama özellikle mimarla- ra bu konuda önemli sorumluluklar düflmek- tedir. (NOT: Sürdürülebilir binalar ve enerji verimlili¤i konusunda Mimta Mimarl›k çal›flanlar› taraf›ndan yay›nlanan internet günlü¤ünden (surdurulebilirbina.blogspot.com ) bu konularda daha fazla bilgi elde edilebilir).